Η πρόπολη είναι κολλώδης ουσία, που παράγουν οι μέλισσες, η οποία προκύπτει από την συλλογή ρητινωδών εκκρίσεων από τους φλοιούς και τους οφθαλμούς φυτών, και την εμπλουτίζουν με κερί, γύρη, ένζυμα και άλλες ουσίες. Η πρόπολη χρησιμοποιείται από τις μέλισσες για να στεγανοποιήσουν και να απολυμαίνουν το εσωτερικό της κυψέλης.

Οι μέλισσες συλλέγουν πρόπολη εδώ κι εκατομμύρια χρόνια και την χρησιμοποιηούν για να καλύπσουν ρωγμές και τρύπες, λειαίνοντας επιφάνειες και μειώνοντας τα ανοίγματα στη φωλιά τους ώστε να εμποδίσουν την είσοδο εχθρών ή του υπερβολικού κρύου. Τη χρησιμοποιούν επίσης για να απολυμάνουν τα κελιά της κηρήθρας όπου θα μεγαλώσει ο γόνος τους και θα αποθηκεύσουν το μέλι και η γύρη αλλά και στο σφράγισμα των κελιών. 

Η λέξη πρόπολη (πρό+πόλις), σημαίνει το μέσο υπεράσπισης της πόλης των μελισσών. 

Πώς φτάνει σε μας:

 Η πρώτη ύλη της πρόπολης είναι ρητινώδεις εκκρίσεις από τους οφθαλμούς των φυτών κυρίως δέντρων και του φλοιού ορισμένων δέντρων. Οι συλλέκτριες πρόπολης με τα σαγόνια τους μαζεύουν τις εκκρίσεις αυτές και με τη βοήθεια των δύο πρώτων ζευγών των ποδιών τους τα μεταφέρουν  στα «καλαθάκια» της γύρης στο τρίτο ζεύγος ποδιών. Επιστρέφοντας στην κυψέλη άλλες μέλισσες θα παραλάβουν την πρόπολη και θα προσθέσουν κερί και δικές τους εκκρίσεις για να την χρησιμοποιήσουν. Οι μελισσοκόμοι τοποθετούν ειδικές σήτες  τις οποίες οι  μέλισσες να σφραγίζουν ή προπολάρουν, ώστε να πάρουν κατόπιν με ειδική μέθοδο την  καθαρή πρόπολη. Η πρόπολη πωλείται είτε ακατέργαστη, είτε σε βάμμα πρόπολης δηλ. με εκχύλιση σε αιθυλική αλκοόλη. 

Τι περιέχει η πρόπολη.

Στην πρόπολη έχουν αναγνωριστεί περισσότερες από 300 διαφορετικές ουσίες ! Η σύνθεσή της εξαρτάται από την χλωρίδα της περιοχής από την οποία τη συλλέγουν οι μέλισσες, την εποχή, το κλίμα, την υγρασία την θερμοκρασία. 

• Ρητίνες 45-55% φλαβονοειδή, φαινολικά οξέα, τερπένια, κ.α. 
• Κερί και λιπαρά οξέα 25-35%
• Αιθέρια έλαια 10% 
• Γύρη 5%, πρωτεΐνες και ελεύθερα αμινοξέα 
• Άλλες οργανικές ουσίες και μέταλλα 5% κετόνες, λακτόνες. κινόνες, στεροειδή, βενζοϊκό οξύ και εστέρες. 
• Επίσης βιταμίνες και σάκχαρα 

Που οφελεί η πρόπολη στην υγεία.

Η πρόπολη χρησιμοποιείται  τουλάχιστον 2000 χρόνια από την παραδοσιακή ιατρική πολλών λαών και τις τελευταίες δεκαετίες και από τη δυτική ιατρική αλλά και κτηνιατρική. Μεταξύ 1980 και 1995 δημοσιεύτηκαν περισσότερα από 350 επιστημονικά άρθρα για τις ευεργετικές δράσεις της πρόπολης από επιστήμονες 31 χωρών. Πλέον δημοσιεύονται περισσότερα από 300 επιστημονικά άρθρα το χρόνο!

 Ο άνθρωπος χρησιμοποιεί την πρόπολη στις παρακάτω περιπτώσεις 

• Αναισθητικές/αναλγητικές: Για τοπική χρήση σε πληγές, εγκαύματα και ιδίως σε στοματικά έλκη 
• Αντι- αλλεργικές: Τα φλαβονοειδή της πρόπολης μπλοκάρουν την αλλεργική αντίδραση αναστέλλοντας τη δράση των οξέων που λύουν τα κύτταρα. Ωστόσο, περίπου ένας στους χίλιους ανθρώπους είναι αλλεργικός στην πρόπολη. 
• Αντιβιοτικές και Αντιμυκητιακές, Αντι-ιικές και ανοσοδιεγερτικές: Γνωστή και ως Ρωσική πενικιλίνη, η πρόπολη έχει δράσεις που δεν περιορίζονται στα βακτήρια αλλά καταπολεμά μύκητες ακόμα και ιούς. Η Η πρόπολη έχει δοκιμαστεί με μεγάλη επιτυχία στην καταπολέμηση ιώσεων ζώων και ανθρώπου. Άλλες μελέτες δείχνουν ότι ενεργοποιεί το ανοσοποιητικό σύστημα που παράγει περισσότερα αντισώματα.
• Αντιφλεγμονώδεις: Σε μια έρευνα που διεξήχθη μεταξύ των καταναλωτών πρόπολης το 1995, σχεδόν το 70% την χρησιμοποιούσε για προβλήματα που είχαν να κάνουν με φλεγμονές (αρθρίτιδα, ρευματισμούς και μυικούς πόνους, άσθμα, βρογχίτιδα, έκζεμα και ψωρίαση) 
• Αντικαρκινικές. Πολλές μελέτες έχουν γίνει που δείχνουν ότι η πρόπολη έχει αντικαρκινική δράση. Η κλινική του Δρ Οσάμου Μιζουκάμι, στο Τόκιο, επί 35 χρόνια κουράρει ασθενείς με προχωρημένο καρκίνο χρησιμοποιώντας την πρόπολη, ως συμπληρωματική αγωγή, με εξαιρετικά αποτελέσματα όσον αφορά την ποιότητα ζωής των ασθενών, την παράταση του χρόνου επιβίωσης έως και την πλήρη ίαση. Θεωρείται ότι η αντικαρκινική δράση της πρόπολης είναι τόσο προληπτική όσο και θεραπευτική. 
• Αντιδιαβητική. Φαίνεται ότι η πρόπολη μπορεί να ελέγξει τη γλυκόζη αίματος και να ρυθμίσει το μεταβολισμό της γλυκόζης και των λιπιδίων του αίματος, οδηγώντας σε μείωση της υπεροξείδωσης των λιπιδίων και εξουδετέρωση των ελεύθερων ριζών σε αρουραίους με διαβήτη. (Fulianq Η. και συνεργάτες, 2005) 
• Γυναικολογική φροντίδα

Οι δύο συνηθέστερες αιτίες της κολπίτιδας είναι η βακτηριακή κολπίτιδα και η καντιντίαση. Η κολπίτιδα παρουσιάζεται συνήθως εξαιτίας εξάντλησης του Lactobacillus spp. στον κόλπο και συνοδεύεται από υπερανάπτυξη κολπικών παθογόνων βακτηρίων και αυξημένο κολπικό pH. Εξαιτίας των αντιβιοτικών και αντιμυκητιασιακών δράσεων της πρόπολης, η συστηματική εφαρμογή υδατικού διαλύματος πρόπολης 5%, φαίνεται να προστατεύει από την ανάπτυξη κολπίτιδας και βελτιώνει την καλή υγεία του κόλπου. Επίσης, εξαιτίας και της αναισθητικής της δράσης, η οποία οφείλεται στα πτητικά της αιθέρια έλαια, η πρόπολη παρέχει και έγκαιρη ανακούφιση από τα συμπτώματα της κολπίτιδας.

Το διάλυμα πρόπολης δεν παρουσιάζει τοξικότητα στα ανθρώπινα κύτταρα, επομένως μπορεί να χρησιμοποιηθεί σε περιπτώσεις χρόνιας κολπίτιδας, σε περιπτώσεις ανθεκτικότητας σε αντιμυκητιακά φάρμακα καθώς και σαν εναλλακτική θεραπεία σε ασθενείς που δεν μπορούν να λάβουν αντιβιοτικά εξαιτίας ταυτόχρονης φαρμακολογικής θεραπείας. 

Τέλος, υπάρχουν νέες μελέτες οι οποίες παρουσιάζουν ότι η εφαρμογή αλοιφής πρόπολης μπορεί να βελτιώσει την επούλωση των βλαβών σε άτομα με έρπη των γεννητικών οργάνων.     

• Στοματική υγιεινή

Η στοματική κοιλότητα έχει μία άφθονη βακτηριακή μικροχλωρίδα και η υπερβολική βακτηριακή ανάπτυξη μπορεί να οδηγήσει σε διάφορες στοματικές ασθένειες. Μελέτες έχουν δείξει ότι η πρόπολη, εξαιτίας των αντιβακτηριδιακών ιδιοτήτων της, μπορεί να περιορίσει την ανάπτυξη βακτηριακής πλάκας και παθογόνων μικροοργανισμών, υπεύθυνων για την ανάπτυξη περιοδοντίτιδας.

Επιπλέον, έρευνες δείχνουν ότι χρήση στοματικού διαλύματος πρόπολης μπορεί να βελτιώσει την επούλωση και να μειώσει τον πόνο και το πρήξιμο μετά από χειρουργική επέμβαση στο στόμα. Η χρήση στοματικού διαλύματος πρόπολης, φαίνεται επίσης να βοηθά στη μείωση της φλεγμονής και στην ταχύτερη επούλωση των πληγών του στόματος που προκαλούνται από χημειοθεραπεία. Η πρόπολη επομένως μπορεί να χρησιμοποιηθεί είτε ως οδοντόκρεμα είτε ως στοματικό διάλυμα για την προστασία της στοματικής κοιλότητας από παθογόνους μικροοργανισμούς που προκαλούν ουλίτιδα και περιοδοντίτιδα.   

• Αντιοξειδωτική δράση:

Η οξείδωση των κυττάρων είναι μία από τις πιο συχνές αιτίες καρκίνου. Τα φλαβονοειδή και άλλα συστατικά της πράσινης πρόπολης έχουν σε μεγάλο βαθμό αντιοξειδωτική δράση (Popeskovic, et al, 1980). Έχει αποδειχθεί η ικανότητά τους να αιχμαλωτίζουν τα αντιδραστικά είδη οξυγόνου και να προστατεύουν από την οξείδωση τα λιπίδια της μεμβράνης και τη βιταμίνη C. Μία μελέτη για την αντιοξειδωτική δράση της πρόπολης αποδεικνύει ότι το αποτέλεσμα αυτό οφείλεται σε δύο από τα συστατικά της, κυρίως στο φαινολικό εστέρα του καφεϊκού οξέος και τη γαλαγγίνη. Το εκχύλισμα πρόπολης παρουσιάζει την ιδιότητα της αιχμαλώτισης των ελεύθερων ριζών (scavenging effect) αναλογική προς τη δόση, της σημαντικής αναστολής της δραστηριότητας της ξανθινοξειδιάσης καθώς και τη δυνατότητα αποτροπής της οξείδωσης των λιπιδίων. Πρέπει να σημειωθεί ότι το εκχύλισμα πρόπολης με τον καφεϊκό όξινο φαινολικό εστέρα είναι πιο ενεργό από ότι το εκχύλισμα χωρίς τον καφεϊκό όξινο φαινολικό εστέρα. Το τελευταίο αυτό, χρησιμοποιημένο απομονωμένο, παρουσιάζει ισχυρή αντιοξειδωτική δράση, η οποία είναι πιο ισχυρή από εκείνης της γαλαγγίνης. Τα πειράματα απέδειξαν ότι ο καφεϊκός όξινος φαινολικός εστέρας συμβάλλει σημαντικά στην αντιοξειδωτική δράση της πρόπολης. (A. Rousso. 2002).

Η πρόπολη εξουδετερώνει τις ελεύθερες ρίζες που καταστρέφουν τα κύτταρα και τη δομή του DNA προκαλώντας κυτταρικό θάνατο, γήρανση και καρκινογένεση. Η αντιοξειδωτική δράση της πρόπολης είναι πολύ μεγαλύτερη από της βιταμίνης Ε. Είναι γνωστό το πείραμα που διεξήγαγε το 1989 η Σιλεσιανή Ιατρική σχολή της Πολωνίας και το Πανεπιστήμιο της Νότιας Καλιφόρνιας, στο οποίο τα ποντίκια στα οποία έγινε ένεση πρόπολης, πριν και μετά την ακτινοβόληση με ακτίνες γ, επέζησαν και ο αριθμός των λευκοκυττάρων τους επανήλθε στο φυσιολογικό, ενώ τα ποντίκια μάρτυρες (χωρίς προστασία πρόπολης) πέθαναν μέσα σε 12 εβδομάδες.

• Άμεση αντικαρκινική δράση:

Το αιθυλικό εκχύλισμα της πράσινης πρόπολη έδειξε in vitro ότι μετατρέπει τα καρκινικά ανθρώπινα κύτταρα του ήπατος και των ωοθηκών, αναστέλλοντας κατά τον τρόπο αυτόν την ανάπτυξή τους (Matsuno, 1992). Η κυτταροτοξική αυτή επίδραση οφείλεται στις ουσίες της πρόπολης: κερκετίνη, καφεϊκό οξύ και διτερπένια τύπου κλεροδανίου. Η τελευταία ουσία παρουσιάζει ενισχυμένη τοξικότητα έναντι των κυττάρων που είναι υπεύθυνα για τη δημιουργία όγκων. Επίσης, άλλες μελέτες in vitro κατέληξαν σε κυτταροτοξικά και κυτταροστατικά αποτελέσματα έναντι των καρκινικών κυττάρων των ωοθηκών και του σαρκώματος σε ποντίκια. (Ross, 1990). Ο καφεϊκός όξινος φαινολικός εστέρας παρουσιάζει κυτταροτοξική δράση σε ανθρώπινα και ζωικά καρκινικά κύτταρα: καρκίνωμα του μαστού, μελάνωμα, καρκίνος του εντέρου και καρκίνωμα των νεφρών (Grunberger et al, 1988). Η κυτταροτοξική δράση του καφεϊκού όξινου φαινολικού εστέρα έγκειται σε πολλούς μηχανισμούς (επαγωγή απόπτωσης των αλλοιωμένων κυττάρων, αναστολή του παράγοντα μεταγραφής NF-kB). Πρόσφατα, ανακαλύφθηκε η δράση του στην αποκατάσταση της διακυτταρικής επικοινωνίας δια των χασματοσυνδέσεων (Gap Junctional Intercellular communication / GJIC), παράγοντας που διαδραματίζει σημαντικό ρόλο στον έλεγχο της ομοιόστασης των πολυκυτταρικών οργανισμών και στη ρύθμιση του πολλαπλασιασμού, της διαφοροποίησης και της απόπτωσης των κυττάρων. Η ανεπάρκεια του GJIC παίζει σημαντικό ρόλο κατά την αρχική περίοδο της καρκινογένεσης. Εντούτοις, η παρουσία του είναι στενά συνδεδεμένη με την καταστολή των καρκινικών φαινοτύπων. Μία άλλη απομονωμένη ουσία της πράσινης πρόπολης, η Anterpiline C, παρουσιάζει in vitro κυτταροτοξική αποτελεσματικότητα έναντι των ανθρώπινων κυττάρων του γαστρικού καρκινώματος, του καρκινώματος των πνευμόνων, καθώς και των καρκινικών κυττάρων του εντέρου, όπως αποδεικνύουν μελέτες σε ποντίκια. (Kimoto, et al, 1995). Γενικότερα, τα μονοτερπένια, και ιδιαίτερα αυτά που βρίσκονται στο βασικό έλαιο της Melaleuca alternifolia (α-πινένιο, β-πινένιο) έχουν αντικαρκινική δράση. Αναστέλλουν το μηχανισμό μεταγραφής της μικρής πρωτεΐνης G, αναστέλλοντας έτσι τη μετατροπή και αλλοιώνοντας την έκφραση των γονιδίων. Μία μελέτη αποδεικνύει τη συμβολή τους στη μείωση των όγκων του μαστού. (Environmental Health perspectives 105, Supplement 4, June 1997)

Αντενδείξεις

Η μόνη αντένδειξη είναι η αλλεργία. Αν εμφανιστούν δυσάρεστα συμπτώματα μετά την λήψη πρόπολης (φαγούρα στο στόμα, εξανθήματα, ναυτία, διάρροια) σταματάμε τη λήψη πρόπολης και συμβουλευόμαστε αλλεργιολόγο. Πιο συνηθισμένη είναι η εξ επαφής αλλεργία από πρόπολη στο δέρμα. 

Δοσολογία 

Εσωτερική χρήση: Στο απλό κρυολόγημα μια ευρέως διαδεδομένη «συνταγή» είναι το μάσημα ακατέργαστης πρόπολης. Μασάμε ένα μπαλάκι μεγέθους ρεβυθιού μέχρι να πάψει να είναι σαν τσίχλα και να αρχίσει να τρίβεται. Τότε το καταπίνουμε. Αυτό το επαναλαμβάνουμε 2-3 φορές τη μέρα αμέσως μόλις νιώσουμε τραχύ και πονεμένο το λαιμό ή κάψιμο στη μύτη. Συνήθως δύο μέρες αρκούν για να φύγει ο πονόλαιμος αλλά και το συνάχι. Το ίδιο ισχύει για άφτρες, ουλίτιδα κλπ. Προληπτικά, για να δυναμώσουμε το ανοσοποιητικό μας, μπορούμε να πίνουμε μέσα σε ένα φλυτζανάκι νερό 25-50 σταγόνες εκχύλισμα πρόπολης σε αιθυλική αλκοόλη, μια φορά τη μέρα, την πρώτη βδομάδα κάθε μήνα, τους μήνες των ιώσεων. Αν αρρωστήσουμε παίρνουμε αυτή την ποσότητα 3 φορές την ημέρα, πάντα μισή ώρα πριν το φαγητό. Για τα παιδιά 3-12 ετών η δόση είναι η μισή. Στα παιδιά που δεν τους αρέσει η γεύση προσθέτουμε τις σταγόνες σε μέλι. Σε παιδιά κάτω των τριών ετών, εγκύους και θηλάζουσες μητέρες πρέπει να ζητείται η σύμφωνη γνώμη του γιατρού. Η πρόπολη δε φαίνεται να αλληλεπιδρά αρνητικά με άλλα φάρμακα, (π.χ. έχει αποδειχθεί πειραματικά ότι αυξάνει την αποτελεσματικότητα των αντιβιοτικών) ωστόσο είναι καλό να ενημερώνουμε το γιατρό μας ότι παίρνουμε πρόπολη γιατί ενημερώνεται και ο ίδιος για τα ευεργετικά αποτελέσματά της. Βοηθάμε έτσι να διαδοθεί η χρήση της και να γίνει ευρύτερα αποδεκτή.

Εξωτερική χρήση: Λίγες σταγόνες βάμματος απευθείας σε σπυράκια ή μικροτραύματα, σε μυρμηγκιές και σε όλες τις ιογενείς δερματικές παθήσεις. Λίγες σταγόνες ανακατεμένες με μια κουταλιά γλυκού μέλι για άφτρες ή εγκαύματα και ακμή.